Dźwięk, od którego wszystko się zaczęło

Od dzieciństwa dźwięk pszczół był dla mnie muzyką. W Oborze, wsi na Morawach, gdzie dorastałem, drzewa brzęczały w czasie kwitnienia, a lipa przed naszym domem rodzinnym wypełniała się pszczołami, gdy zakwitała. Ten dźwięk do dziś cieszy moją duszę — i jest powodem, dla którego robię to, co robię.

Korzenie w Oborze

Obora została założona w 1360 roku, a w swoim herbie ma plaster miodu i drzewo. Pszczelarstwo jest częścią tej wsi od niepamiętnych czasów. Byłem nim otoczony, zanim jeszcze je rozumiałem: lokalna spółdzielnia Včelpo Obora dostarczała miód do mojego przedszkola, a pierwsze użądlenie dostałem właśnie na wiejskim placu zabaw.

Nauczyciel

W 2010 roku Obora obchodziła 650-lecie. Właśnie tam poznałem Josefa Stejskala z Hutí — najbardziej doświadczonego pszczelarza, jakiego kiedykolwiek spotkałem, a przy okazji mojego dalekiego krewnego. Zabrał mnie do swojej pasieki i uczył rzemiosła bezpośrednio w praktyce, przekazując wiedzę żywą od pokoleń. Nauczył mnie pracować z pszczołami spokojnie i delikatnie — tak spokojnie, że często doglądam ich bez żadnego stroju ochronnego. Ponieważ to rodzina, mogę uczciwie powiedzieć, że podstaw pszczelarstwa nauczyłem się we własnym domu. Od tamtej pory jestem pszczelarzem.

Tradycja po obu stronach

Pszczelarstwo jest głęboko zakorzenione w mojej rodzinie. Mój pradziadek trzymał pszczoły w Voderadach koło Kunštátu. Dziadek mojej żony był pszczelarzem na Ukrainie — a jego tradycja żyje dalej w ukraińskich leżakach, które dziś buduję własnymi rękami. Nigdy ich nie poznałem; odeszli przed moimi narodzinami. Ale przez Josefa Stejskala i przez ule, które buduję, obie rodzinne linie spotykają się w tym, co robię dzisiaj.

Od sali wykładowej do powołania

Moja droga nabrała akademickiego kierunku, gdy usłyszałem wykład doc. Ing. Antonína Přidala, Ph.D. o warrozie na spotkaniu pszczelarzy w Boskovicach. Byłem tak zafascynowany, że umówiłem się na naukę pod jego kierunkiem na Uniwersytecie Mendla w Brnie, gdzie ukończyłem kurs Pszczelarstwo i przetwarzanie produktów pszczelich. Doc. Přidal należy do czołowych europejskich specjalistów od Varroa destructor i jestem dumny, że jestem jego uczniem.

Droga do norweskiej certyfikacji

Zostać certyfikowanym pszczelarzem w Norwegii wymagało czegoś więcej niż doświadczenia z pszczołami — wymagało języka. Zwykły norweski niewiele daje na pasiece: pszczelarstwo to rolnictwo, pszczoła jest traktowana jak zwierzę gospodarskie na równi z krową i owcą, ma własne przepisy i język fachowy, którego nie znajdziesz w żadnym podręczniku szkoły językowej. Więc gdy miałem już A1 i A2, zapisałem się na Yrkesnorsk for jordbruk, skogbruk og gartnerinæringen (norweski zawodowy dla rolnictwa, leśnictwa i ogrodnictwa) w Folkeuniversitetet, przez Zoom od lutego do czerwca 2024 roku. Kurs był bezpłatny, w ramach Bransjeprogrammet (norweskiego programu kształcenia branżowego) — i warto powiedzieć to głośno: bez tej możliwości cała moja droga zapewne opóźniłaby się o kilka lat. To właśnie ten kurs uruchomił mnie jako hobbystycznego rolnika.

Gdy język zaczął się utrwalać, w marcu 2024 roku wstąpiłem do Norges Birøkterlag (Norweskiego Związku Pszczelarzy) i postanowiłem spróbować. Gdy krótko potem zapytałem Bergen og Omegn Birøkterlag (stowarzyszenie pszczelarzy Bergen i okolic), czy mogę wziąć udział w kursie pszczelarskim ze swoim ograniczonym norweskim, otrzymałem szczerą odpowiedź: podręcznik istnieje tylko po norwesku, a zajęcia opierają się na dyskusji. Kurs odbywa się tylko raz w roku, więc pół roku wykorzystałem na przygotowania. Gdy we wrześniu ruszyły zapisy, zgłosiłem się — a stowarzyszenie wyszło naprzeciw tym z nas, którzy nie mówili płynnie po norwesku. Dodatkowo zbudowałem własnego agenta AI, Kompetansekurs om bier („Kurs kompetencji o pszczołach"), który tłumaczył norweskie przepisy po czesku i uczył mnie fachowych terminów. W listopadzie 2024 roku zdałem certyfikację, a agent został później wyróżniony w stowarzyszeniu jako narzędzie dla przyszłych zagranicznych uczestników.

Kurs dał mi więcej niż certyfikat: dał mi środowisko. Wśród uczestników był Gordiy Lebediev z Charkowa, który później pomógł mi zbudować moje dwa ukraińskie leżaki — i był daleki od bycia jedynym dobrym kontaktem z tej grupy.

Certyfikat był jednak dopiero połową drogi. Pszczelarstwo w Oborze i pszczelarstwo w Bergen to dwa różne rzemiosła. W domu, na Morawach, lato ma wyraźne pożytki, a lipy kwitną tak, jak powinny; tutaj pszczoły napotykają deszcz, wiatr i krótki, nieprzewidywalny sezon. Wymiary ramek są inne i sezon jest inny, a wiele z tego, czego nauczyłem się w domu, nie da się tu tak po prostu przenieść. Przez sezon 2025 Leila Marie Frid zabierała mnie do pasieki i dała mi to, czego potrzebowałem, by połączyć jedno z drugim: praktykę, której nie ma w podręczniku. Chciała, żebym odniósł sukces z pszczołami w Norwegii, a nie tylko zdał egzamin. Moje pierwsze pszczoły kupiłem od niej. Dziś mieszkają w ukraińskim leżaku, który zbudowałem z litego drewna na Sotrze i wykończyłem w Bergen — i już tam przezimowały.

Nauka na tym się nie kończy. Bergen og Omegn Birøkterlag organizuje spotkania fachowe i kursy przez cały rok, a kiedy utknę, mogę zapytać doświadczonych pszczelarzy, którzy znają pszczoły w wymagających warunkach klimatycznych — deszczu, wietrze i krótkich latach. To może najcenniejsze ze wszystkiego: należeć do fachowej wspólnoty, która od pokoleń zajmuje się pszczelarstwem w zachodniej Norwegii.

Pszczelarstwo w Norwegii

Dziś zajmuję się pszczelarstwem w Norwegii, mając bazę w Bergen, gdzie jestem certyfikowanym pszczelarzem. Sam buduję swoje drewniane ule — między innymi ukraińskie leżaki i ocieplany drewniany ul typu Gregor. Ten ul pierwotnie wykonywał mój przyjaciel Jan Gregor, od którego przejąłem pałeczkę i zgodę na dalsze wytwarzanie tych uli; z myślą o deszczowym Bergen ich zewnętrzny płaszcz jest dodatkowo zabezpieczony przed wodą. Stosuję naturalne metody tam, gdzie to możliwe: pozwalam pszczołom budować tak, jak chcą, i dbam o to, by zostało im dość miodu do jedzenia i na zimę — uważam, że pszczoły powinny zimować na miodzie, a nie na cukrze. Miód odbieram dopiero wtedy, gdy własne zimowe zapasy rodziny są zabezpieczone.

Obecnie opiekuję się pięcioma rodzinami i stale buduję kolejne ule. Zgłaszają się już do mnie osoby zainteresowane moimi ulami.

Dlaczego to robię

Nie buduję biznesu miodowego. Buduję rezerwę biologiczną — zdrowe, niechemizowane rodziny utrzymywane poza systemem komercyjnym i zachowywane dla pokoleń, które przyjdą po nas. Chcę też przywrócić pszczoły do naszych miast, żeby pewnego dnia, przechodząc obok kwitnącego drzewa, można było znowu usłyszeć ich brzęczenie.

Chcesz współpracować, zapytać o moje ule albo po prostu porozmawiać o pszczołach? Skontaktuj się ze mną — chętnie odpowiem.